Wydajność instalacji wentylacyjnej to jedna z tych wielkości, których nie da się ocenić okiem ani ręką przyłożoną do kratki. Urządzenie może pracować, wentylator może być głośny, a mimo to do pomieszczenia trafiać znacznie mniej powietrza, niż zakładał projekt. Pomiar zamienia wrażenie w liczbę i jest jedynym sposobem, by stwierdzić, czy instalacja spełnia swoje zadanie — a jeśli nie, to w którym miejscu traci wydajność.
Kiedy warto zmierzyć instalację
Najbardziej oczywisty moment to odbiór po montażu lub modernizacji: pomiar potwierdza, że wykonana instalacja realizuje założenia projektowe. Drugi typowy powód to skargi użytkowników — duszność, zapachy, wilgoć, skraplanie się pary — w sytuacji, gdy wentylacja formalnie działa. Trzeci to zmiana sposobu użytkowania obiektu: przebudowa, zwiększenie liczby stanowisk, podział powierzchni na mniejsze pomieszczenia albo zmiana profilu działalności. Instalacja, która wcześniej była wystarczająca, po takiej zmianie często przestaje nią być, choć nikt jej nie dotykał.
Czwarty powód jest natury dokumentacyjnej. W części obiektów — zwłaszcza w gastronomii, w produkcji spożywczej i w obiektach podlegających kontroli — wynik pomiaru jest dowodem, że warunki w pomieszczeniach są utrzymywane, a nie tylko deklarowane.
Co jest przedmiotem pomiaru
Podstawową wielkością jest strumień objętości powietrza, czyli ilość powietrza przepływająca przez nawiewnik, wywiewnik lub przekrój kanału w jednostce czasu. Wyznacza się go z prędkości przepływu i pola przekroju, przy czym prędkość rzadko jest równomierna — dlatego mierzy się ją w kilku punktach przekroju i uśrednia, zamiast poprzestawać na jednym odczycie ze środka kanału.
Obok strumienia sprawdza się zwykle temperaturę i wilgotność powietrza, a w pomieszczeniach o zmiennym obłożeniu także stężenie dwutlenku węgla, które dobrze pokazuje, czy wymiana powietrza nadąża za liczbą osób. W instalacjach z odzyskiem ciepła zestawia się temperatury po obu stronach wymiennika, żeby ocenić, czy odzysk działa. Uzupełnieniem bywa sprawdzenie kierunku przepływu między strefami oraz różnicy ciśnień — w niektórych obiektach to, gdzie powietrze płynie, jest równie ważne jak to, ile go jest.
Jak wygląda sam pomiar
Pomiar poprzedza rozpoznanie instalacji: układ kanałów, lokalizacja central, punkty nawiewu i wywiewu, nastawy przepustnic i automatyki. Bez tego trudno ocenić, czy zmierzona wartość jest skutkiem awarii, zabrudzenia, złej regulacji czy błędu projektowego. Następnie wykonuje się odczyty w wyznaczonych punktach, przy instalacji pracującej w ustalonym trybie — pomiar przy przypadkowym stanie automatyki nie daje wyniku porównywalnego z projektem.
Stosowane przyrządy dobiera się do miejsca pomiaru: anemometr do pomiaru prędkości w kanale lub na kratce, lej pomiarowy do odczytu strumienia wprost z nawiewnika, manometr różnicowy do ciśnień, rejestratory temperatury i wilgotności tam, gdzie potrzebny jest obraz z dłuższego okresu, a nie pojedynczy odczyt. Przyrządy wymagają wzorcowania — pomiar wykonany urządzeniem bez ważnej kalibracji nie ma wartości dowodowej.
Wynik, czyli porównanie z założeniem
Sama liczba niewiele mówi, dopóki nie zostanie zestawiona z wartością wymaganą: projektową, wynikającą z liczby osób albo z charakteru procesu prowadzonego w pomieszczeniu. Dopiero to porównanie pokazuje, czy instalacja pracuje prawidłowo, czy ma rezerwę, czy też brakuje jej wydajności. Często rozkład jest nierównomierny — jedne pomieszczenia otrzymują za dużo powietrza kosztem innych, mimo że suma zgadza się z projektem. Taka sytuacja jest naprawialna regulacją i to najtańszy możliwy wynik pomiaru.
Raport z pomiaru zawiera metodykę, punkty pomiarowe, uzyskane wartości i ich odniesienie do wartości wymaganych, a także wnioski — co należy wyregulować, wyczyścić lub zmienić. Jeżeli przyczyną są zabrudzone filtry i kanały, dalsze kroki należą do serwisu instalacji. Jeżeli instalacja jest sprawna, ale zbyt mała wobec obecnych potrzeb, rozmowa przenosi się na poziom rozbudowy lub przeprojektowania układu — w biurach i lokalach zwykle wspólnie z wentylacją dla firm, w halach z instalacją przemysłową.
Pomiary wentylacji wykonujemy w Bydgoszczy, Solcu Kujawskim i okolicach, w obiektach na terenie województwa kujawsko-pomorskiego, a przy zleceniach obejmujących kilka lokalizacji — również w pozostałych częściach kraju.
